Neden sinirliyiz? Neden gerginiz? Neden mutsuzuz? Neden depresyonday\u0131z? Neden panik ataklar\u0131m\u0131z var? Neden bir t\u00fcrl\u00fc kendimizle, hayat\u0131m\u0131zla, etraf\u0131m\u0131zdaki insanlarla uyum i\u00e7inde de\u011filiz? Neden en ufak bir olumsuzlukta, kara bir delik gibi bizi i\u00e7ine \u00e7eken karamsarl\u0131\u011fa yuvarlan\u0131yoruz? Neden s\u00fcrekli hem fiziksel, hem psikolojik olarak yorgunuz? Neden bedenimizde s\u00fcrekli a\u011fr\u0131lar var? Neden e\u015flerimizle ge\u00e7imsizlik ve uyumsuzluk ya\u015f\u0131yoruz? Neden kendimizle bar\u0131\u015f\u0131k de\u011filiz? Neden insan ili\u015fkilerinde s\u00fcrekli sorunlar ya\u015f\u0131yoruz? Neden hayat yorgunuyuz? Neden i\u00e7imizde ya\u015fam enerjisi yok? Neden s\u00fcrekli yorgun, b\u0131kk\u0131n, umutsuz, huzursuz ve sinirliyiz? Neden istemedi\u011fimiz halde ani \u00f6fke patlamalar\u0131 ya\u015f\u0131yoruz? Neden kendimizi ve i\u00e7imizide olup bitenleri anlayam\u0131yoruz? Neden a\u011flama krizleri ge\u00e7iriyoruz? Ya da neden istedi\u011fimiz halde a\u011flayam\u0131yoruz? Neden bedenimiz, duygular\u0131m\u0131z ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz \u00fczerinde kontrol\u00fcm\u00fcz yok? Neden asl\u0131nda yapmak istediklerimizi yapam\u0131yor, bunun i\u00e7in g\u00fc\u00e7, kuvvet, cesaret, enerji bulam\u0131yor ama kendimizi yapmak istemediklerimizi yaparken buluyoruz? Neden temizlik hastas\u0131y\u0131z? Neden \u015f\u00f6yle sakince aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131 uzat\u0131p, huzur i\u00e7inde oturam\u0131yoruz? Ya da neden yerimizden kalkmaya, kolumuzu kald\u0131rmaya halimiz yok? Neden \u015f\u00f6yle derin bir uykuya yat\u0131p bin y\u0131l uyumak ve hi\u00e7 bir \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcnmeden, hissetmeden sessiz sakin, huzur i\u00e7inde her \u015feyi unutarak uzanmak istiyoruz? Neden s\u00fcrekli karamsar\u0131z? Neden herkes sanki hayat\u0131n s\u0131rr\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f de, huzur i\u00e7inde ya\u015f\u0131yor gibiyken, kafam\u0131z karmakar\u0131\u015f\u0131k, duygular\u0131m\u0131z alt\u00fcst, mutsuz bir \u015fekilde aya\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00fcr\u00fcyerek ya\u015f\u0131yoruz? Neden neden neden…?<\/p>\n\n\n\n
Tan\u0131d\u0131k duygu ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerse e\u011fer, bu sorular\u0131n kabaca genel cevab\u0131; beden, beyin ve duygu ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n zedelenmi\u015f, kopmu\u015f, aralar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131lar\u0131n yanl\u0131\u015f kurulmu\u015f olmas\u0131 diyebiliriz. \u00dc\u00e7\u00fcn\u00fcn uyum i\u00e7inde, birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn yere, zamana, duruma g\u00f6re birbirini dengelemesi ve kontrol etmesi gerekirken, bu \u00fc\u00e7\u00fc aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n kopmu\u015f olmas\u0131, beden bir yanda, duygular darmada\u011f\u0131n\u0131k, zihin ba\u015fka bir d\u00fcnyada, parampar\u00e7a ya\u015famaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor olmam\u0131z. B\u00fct\u00fcn bu zor ve a\u011f\u0131r duygular\u0131n alt\u0131nda yatan ana sebep, ana a\u00e7\u0131klama \u015fu an eldeki verilerle bu. Duygular\u0131n, zihnin (beynin fonksiyonlar\u0131 da diyebiliriz) ve bedenin, bu \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn toplanmas\u0131, bir araya getirilmesi, aralar\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n yeniden kurulmas\u0131, t\u0131pk\u0131 bir legonun par\u00e7alar\u0131n\u0131n bir araya getirilerek ortaya anlaml\u0131 bir resmin \u00e7\u0131kmas\u0131 gibi, ad\u0131m ad\u0131m, yava\u015f yava\u015f, kontroll\u00fc bir \u015fekilde insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n in\u015faa edilmesi gerekiyor. Her ne kadar beden g\u00f6ze g\u00f6r\u00fcnen, d\u0131\u015f par\u00e7a imi\u015f g\u00f6r\u00fclse de ve bug\u00fcne kadar b\u00f6yle kabul edilmi\u015f olsa da, yeni veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, bedenin do\u011frudan i\u00e7 d\u00fcnyaya ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ruh hali \u00fczerinde \u00e7ok ciddi etkisi oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f durumda. Duygusal \u015fiddet ya\u015fayan ki\u015filerin bedeni bu \u015fiddetten fiziksel olarak etkileniyor. Kaba, kalp k\u0131r\u0131c\u0131 bir s\u00f6ze maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, bu s\u00f6zl\u00fc hakaret bedende bir yerde s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kal\u0131yor. Ve 20 sene sonra fiziksel bir hastal\u0131k olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Bedeni \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken bir yandan da beynin fonksiyonlar\u0131 ile duygular\u0131n y\u00f6netiminin yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u00c7ocuklukta ya\u015fanan \u015fiddet sonucu, beyinde b\u00fcy\u00fcmesi gereken b\u00f6lgeler gerekti\u011fi kadar b\u00fcy\u00fcm\u00fcyor. \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 gereken fonksiyonlar tam olarak \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor ve g\u00f6revlerini yerine getiremiyor. Fazla aktif olmamas\u0131, gere\u011finden fazla \u00e7al\u0131\u015fmamas\u0131 gereken b\u00f6lgeler ise kapasitesinin \u00fczerinde hi\u00e7 durmadan \u00e7al\u0131\u015f\u0131p y\u0131pran\u0131yor. T\u00fcm bunlar\u0131n bir araya gelmesi sonucu da hem zihinle beden ba\u011flant\u0131s\u0131 kopuyor, hem de dengeli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 duygu y\u00f6netimi yap\u0131lam\u0131yor. Ki\u015filer bedenen b\u00fcy\u00fcyor, zeka ve ak\u0131l y\u00f6n\u00fcnden geli\u015febiliyor ancak duygu y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ocuk kal\u0131yorlar. 40-50 ya\u015f\u0131na geliyor, \u00e7ocuk \u00e7ocuk sahibi oluyor, belki i\u015f hayat\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oluyor, mevki makam sahibi oluyor ama duygusal olarak olgunla\u015fam\u0131yorlar ve belki 3, belki 5 ya\u015f\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kal\u0131yorlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc beynin g\u00fcnl\u00fck i\u015fleri yerine getirme, zeka, ak\u0131l b\u00f6l\u00fcm\u00fc, duygular\u0131 y\u00f6neten k\u0131s\u0131mdan ayr\u0131. \u015eiddet en \u00e7ok ve en k\u00f6t\u00fc, beyinde duygular\u0131m\u0131z\u0131 y\u00f6neten kesimi etkiliyor. 3-5 ya\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015f o b\u00f6l\u00fcm\u00fcn, t\u0131pk\u0131 \u00e7ocuk b\u00fcy\u00fct\u00fcr gibi yava\u015f yava\u015f b\u00fcy\u00fct\u00fclmesi gerekiyor. Bir bebe\u011fe bakarm\u0131\u015f gibi, bir \u00e7ocu\u011fa \u00f6\u011fretirmi\u015f gibi sab\u0131rla, ad\u0131m ad\u0131m beslemek, yeti\u015ftirmek gerekiyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocukluktaki \u015fiddet, 1- Beden-duygu-zihin ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 kopar\u0131yor, 2- Beynin fiziksel geli\u015fimini ve i\u015flevini etkiliyor. 3- Ki\u015finin duygusal olarak \u00e7ocuk kalmas\u0131na sebep oluyor. Ki\u015fi, duygular\u0131n\u0131 istedi\u011fi gibi y\u00f6netemiyor. Hem bedeniyle, hem duygular\u0131 ile ileti\u015fimini kaybediyor. Karanl\u0131kta, g\u00f6zleri g\u00f6rmeden, elinde bir fener, \u0131\u015f\u0131k olmadan, el yordam\u0131n\u0131 bile kullanamadan ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Aya\u011f\u0131na tak\u0131lacak ta\u015flar\u0131 g\u00f6remedi\u011fi i\u00e7in onlar\u0131n \u00fczerinden atlamak yerine s\u00fcrekli tak\u0131l\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcyor. D\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e yaralan\u0131yor ama bedeni ile ba\u011flant\u0131s\u0131 kesik oldu\u011fundan neresinin yaral\u0131 oldu\u011funu anlayam\u0131yor ve tedavisini de yapam\u0131yor. Bir yandan v\u00fccudundaki yaralar kan\u0131yor, ama can\u0131n\u0131n yand\u0131\u011f\u0131n\u0131n bile fark\u0131na varm\u0131yor. Bir yandan y\u00fcr\u00fcmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor ama neden, nas\u0131l, nereye y\u00fcr\u00fcmesi gerekti\u011fini bile bilmiyor. <\/p>\n\n\n\n
Psikolojik s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n tedavisinde art\u0131k bedeni \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rman\u0131n, harekete ge\u00e7irermenin \u015fart oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Bedende kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f t\u00fcm ge\u00e7mi\u015f \u015fiddetin ve etkilerinin yava\u015f yava\u015f \u00e7\u00f6z\u00fclmesi ve bedenden d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmas\u0131 gerekiyor. Ayn\u0131 anda, ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbelerin, \u00f6zellikle tramva ve tedavisi konusunda uzman, duygular\u0131n\u0131 y\u00f6netebilme yetisi olan, beden, zihin, duygu \u00fc\u00e7lemesini olabildi\u011fince ‘bir’leyebilmi\u015f bir terapistin yolda\u015fl\u0131\u011f\u0131nda, yava\u015f yava\u015f, kontroll\u00fc bir \u015fekilde ke\u015ffedilmesi gerekiyor. Ya\u015fanan tecr\u00fcbelerin ki\u015fili\u011fe yapt\u0131\u011f\u0131 etkilerin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131, ki\u015fiyi neden, nas\u0131l etkiledi\u011finin anla\u015f\u0131lmas\u0131, o tecr\u00fcbelerle ba\u015f edebilmek, hayatta ve ayakta kalabilmek i\u00e7in ki\u015finin nas\u0131l bir savunma ve korunma mekan\u0131zmas\u0131 geli\u015ftirdi\u011fini ortaya koymak gerekiyor. Yava\u015f yava\u015f ve kontroll\u00fc bir \u015fekilde t\u00fcm tabloyu ortaya koyduktan sonra, bundan sonras\u0131 i\u00e7in bir yol haritas\u0131 \u00e7\u0131karmak, bug\u00fcne kadar iyi k\u00f6t\u00fc i\u015fe yaram\u0131\u015f ama art\u0131k i\u015fe yaramayan hatta ki\u015fiye zarar veren d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015f kal\u0131plar\u0131n\u0131n \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak, yerine yenilerini \u00fcretmek gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n
Beden ve duygular \u00fczerinde bu \u00e7al\u0131\u015fmalar devam ederken, elastik olan beyinde de de\u011fi\u015fimler olmaya ba\u015fl\u0131yor. Bozuk ba\u011flant\u0131lar kesilip, sa\u011fl\u0131kl\u0131 ba\u011flant\u0131lar kurulmaya ba\u015flan\u0131yor. Yetersiz \u00e7al\u0131\u015fan b\u00f6lgeler, hareketlenmeye ba\u015fl\u0131yor. A\u015f\u0131r\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan b\u00f6lgeler durulmaya, sakinle\u015fmeye ba\u015fl\u0131yor. Ki\u015fi yava\u015f yava\u015f kendisiyle bar\u0131\u015fmaya, kendisini, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygu kal\u0131plar\u0131n\u0131 anlamaya, nerede neden reaksiyon g\u00f6sterdi\u011fini g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n
Bu esnada, belki bug\u00fcne kadar donmu\u015f olan duygular\u0131 ke\u015ffetmek ve harekete ge\u00e7irmek ya da fazlas\u0131yla co\u015fmu\u015f olan duygular\u0131 kategorize etmek ve y\u00f6netmek gerekiyor. Yani bir nevi, insan\u0131n bedeninde, zihninde ve duygu aleminde bir devrim yapmak ve otomatik pilotta ya\u015fayan ki\u015finin y\u00f6netimi ele ge\u00e7irmesi gerekiyor. <\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Uygulanan pek \u00e7ok y\u00f6ntem var, bir yandan s\u00fcrekli yenileri ke\u015ffediliyor. Herkese tek bir re\u00e7ete yok. Birisine iyi gelen bir ba\u015fkas\u0131na tam tersi zarar verebiliyor. Kimsede i\u015fe yaramayan, akla gelmeyecek y\u00f6ntemler bir ba\u015fkas\u0131nda i\u015fe yarayabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Her ne kadar, sadece bilmek ve anlamak tramvay\u0131 \u00e7\u00f6zm\u00fcyor, etkilerini ortadan kald\u0131m\u0131yorsa da, bazen i\u015fe, ki\u015fiye ne olup bitti\u011fini, tramvan\u0131n ne oldu\u011funu, zaman\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 tecr\u00fcbelerin bedenine, beynine nas\u0131l bir zarar verdi\u011fini \u00f6\u011frenmesi ile ba\u015flamas\u0131, bu yolda at\u0131lan ataca\u011f\u0131 ilk ad\u0131mlardan birisi olabilir. <\/p>\n\n\n\n
Tramva alan\u0131nda ve tramva tedavisinde d\u00fcnyada bir numaral\u0131 isimlerden kabul edilen Amerikal\u0131 psikiyatrist ve terapist Dr. Bessel van der Kolk’un yazd\u0131\u011f\u0131 kitap, \u015fu anda bu konuda yaz\u0131lm\u0131\u015f en a\u00e7\u0131k ve net kitaplardan birisi olabilir. T\u00fcrk\u00e7e ismi: Beden Kay\u0131t Tutar. Orjinal ismi: The Body Keeps the Score. \u0130nternet kitap\u00e7\u0131lar\u0131nda ikisini de bulabilirsiniz. Merakl\u0131s\u0131na tavsiye ederim.<\/p>\n\n\n\n
Bu alanda di\u011fer bir isim, Peter Levine. Onun da T\u00fcrk\u00e7e ve \u0130ngilizce kitaplar\u0131 internet ortam\u0131nda sat\u0131\u015fta. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrk\u00e7e kitap linklerini a\u015fa\u011f\u0131ya ekliyorum:<\/p>\n\n\n\n